Yónente bi day leeral ne jëf yépp ci yéene ja la aju, te àtte bii daa matale jëf yépp moo xam jaamu yi la mbaa jëflante yi, koo xam ne jëfam njariñ la ci jublu du ca am lu dul njariñ loola waaye du ci am tiyaaba, ko xam ne jëfam jege Yàlla la ci jublu dana am ca jëfam ja ab yool ak ug pay, donte jëf i aada la, niki lekk ak naan. Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- joxe waat meneen misaal ci ni yéene di jeexitale ci jëf yi ànd ak seenug niróo ci melo wi feeñ, mu leeral ne ku jublu ci gàddaay bàyyi réewam ngir jublu ci ngërëmal Boroomam kon gàddaayam ga gàddaayu sariiha la gu ñu nangu te dees na ko fay ab yool ngir yéeneem ju dëggu, waaye ku jublu cig gàddaayam njariñal àdduna, alal, ak daraja ak am njaay, walla soxna du am ca gàddaayam ga lu dul njariñ yooya mu yéene woon, te du am benn cér cig pay mbaa ab yool.

Yonnente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- day leeral ne ku sos ci diine ji mbaa mu jëf jëf joo xam ne Alxuraan ak Sunna tegtalewu ko, dees koy delloo boroom te deesu ko nangu fa Yàlla.

Umar ibnul Xattaab -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc-day nettali ne Jibriil dafa ñëw ca Sahaaba ya -yal na leen Yàlla dollee gërëm- ci melow genn góor gu ñu xamul, bokk na ci ay meloom ay yéreem dafa weex tàll, kawaram ga ñuul kukk, te kenn du gis ci moom jeexitalu ku tukki niki coono, ak yére yu tilim, te ña fa teew kenn xamu ko ci, fekk ñoo ngi toog ci Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc-, mu took ci kanamu Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc-toogiinu kuy jàng, daal di koy laaj Lislaam, mu tontu ko ponk yii di làmboo ñaari baati seede yi, ak sàmmoonteek julliy juróom, ak joxe asaka ñeel ña ko yayoo, ak woor weeru koor, ak joxe faratay aj ci képp ku ko man. Aji-laaj ji ne ko: wax nga dëgg, Sahaaba yi daaldi yéemu ci laajam bii di tegtale ne moom xamul limiy laaj ba noppi di ko dëggal. Mu laaj ko luy Imaan, mu tontu ko ponk yii di juróom-benn làmboo gëm amug Yàlla mu kawe mi ak i meloom, ak kennal ko ci ay jëfam niki bind, ak kennal ko ci jaamu gi, ak gëm Malaaka yi nga xam ne Yàlla da leen a bind ci leer, ci ne ay jaam yu tedd lañu, duñu moy Yàlla mu kawe mi te ay ndigalam la ñuy def, ak gëm téere yi ñu wàcce ci Yónente yi mu bawoo ca Yàlla mu kawe mi, niki Alxuraan ak Tawraat ak Injiil ak yeneen yu dul yooyu, ak gëm Yónente yiy jottali diine ja juge fa Yàlla, bokk na sa ñoom Nuuh ak Ibraahiima ak Muusaa ak Iisaa ka ca mujj di Muhammat -yal na leen Yàlla dolli xéewal ak mucc- ak yeeneen Yónente yu dul ñoom, ak gëm bis bu mujj ba, dana dugg ca loola liy xew ginnaaw dee, dale ko ca bàmmeel ba ak dundug Barsaq, ak ne nit ki dees na ko dekkil ginnaaaw ba mu deehee daal di koy regle, benn mujjantalam nekk àjjana walla sawara, ak gëm ne Yàlla dogal na bir yi ca na mu jiitoo ca xam-xamam ba, te ak xereñam waral ko, ba noppi mu bind ko, ak it coobareem ca loola, te day tàbbi ca kem na mu ko nattale, te amale ko noona. Mu laaj ko lan mooy Ihsaan (rafetal), mu xibaar ko ne rafetal mooy nga jaamu Yàlla ba mel ni yaa ngi koy gis, ndax boo ko gisul moom moo ngi lay gis, bu manula àgg ci daraja jii, mu jaamu Yàlla gëm ne Yàlla moo ngi koy gis, bu njëkk bi darajay gis la te moo gën a kawe, bu ñaareel bi darajay fuglu la. Ginnaaw ba mu laaj ko kañ la bis-pénc ? Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- leeral ne xam-xam ub bis-pénc dafa bokk ci li Yàlla jagoo, benn mbindéef xamu ko, moo xam ki ñu koy laaj, mbaa kiy laaj. Mu laaj ko màndargay bis-pénc ? Mu leeral ne bokk na ci ay màndargaam jëbéer yi ak seen i doom nekk ñu bari lool, (jëbeer : jaamu bu jugéen) walla doom yu bari di dog seen i way-jur di jëflante ak ñoom ni ñuy jëflantee ak i jëbéer, ak ne sàmmkati jur yi ak way-ñàkk ñi da ñuy woomle ci àdduna ci mujjug jamono, di puukarante wu ci ay taax ak i tabax yu taaru. Yónente Yàlla bi daal di xamle ne ki doon laaj Jibriil la dafa ñëwoon ngir jàngal Sahaaba yi seen diine ju jub jii.

Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- dafa niroole lislaam ak ub tabax bu ñu xereñe ci juróomi ponk yu tëye tabax bi, yeneen jikkoy lislaam yi des mel ni luy mottali tabax bi, Li njëkk ci ponk yii mooy : ñaari baati seede yi; seede ne amul kenn ku ñu war a jaamu ku dul Yàlla, ak ne Muhammat ndawul Yàlla la, te ñoom ñaar benn ponk lañu; benn du tàqalikoo ak beneen ba, jaam bi da koy wax ngir nangu kennug Yàlla gi, ak yayoo gi mu yayoo ag jaamu moom rekk wolif keneen, ak jëfe li miy waral, ak gëm Yónenteg Muhammat -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc-te topp ko. Ñaareelu ponk bi : taxawal julli, mooy julliy juróom yi ñu farataal ci bis bi ak guddi gi : fajar, tisbaar, tàkkusaan, timis, ak gee, ci ay sàrtam, ak i ponkam, ak i wareefam. Ponku ñatteel bi : génne asaka gi nu farataal, moom nag jaamug alal la gu war ci alal bu matee lim ba ñu ko tënk ci sariiha, ki ko yeyoo lañu koy jox. Ponku ñeenteel bi : aj, te mooy jublu Màkka ngir taxawal ay jaamu, ngir jaamu Yàlla mu màgg mi. Ponku juróomeel bi : woor weeru koor, te mooy bàyyi lekk ak naan ak yeneen yiy yàq koor ngir yéene cee jaamu Yàlla, li dale ci fenkug fajar gi ba ca so wu jant bi.

Leerarug hdiis bi: Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- day leeral àqi Yàlla ci jaam ñi, ak àqi jaam ñi ci Yàlla, ci ne àqi Yàlla ci jaam ñi mooy ñu jaamu ko moom dong te duñu ko bokkaale ak dara, Ak ne àqi jaam ñi ci Yàlla mooy mu bañ a mbugal ñi koy kennal te duñu ko bokkaale ak dara. Muhaas ne ko: yaw Yónente Yàlla bi, ndax duma bégal nit ñi ngir ñu bég ci ngëneel lii? Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- tere ko ngir ragal nit ñi di sukkandiku ci loolu.

Muhaas -yal na ko Yàlla dollee gërëm- dafa waroon ci benn daaba mook Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc-, mu woo ko ne ko: yaw Muhaas? Bàmtu woote ba ñatti yoon; ngir feddali solos li mu koy wax. Yooyu yépp Muhaas di ko tontu naan ko: "wuyu naa la yaw Yónente Yàlla bi, di la wuyu waat di sàkkoo texe ci wuyu gi. Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- xibaar ko ne amul kenn kuy seede ne amul kenn ku ñu war a jaamu ku dul Yàlla, maanaam: amul lenn lu ñuy jaamu cig dëgg ku dul Yàlla, ak ne Muhammat ndawul Yàlla la, te mu dëggu ci xolam ci lu dul wenn fen, bu faatoo ci anam gii Yàlla araamal ko ci sawara. Muhaas -yal na ko Yàlla dollee gërëm- laaj Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- ndax mu wax ko nit ñi ngir ñu bég ci yiw wii? Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- ragal ñu sukkandiku ci loolu, séen jëf di néew. Muhaas waxu ko kenn lu dul bi muy waaj a faatu; ngir ragal a tàbbi ci bàkkaaru nëbb xam-xam.

Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- day xibaare ne ku wax te seede ci làmmiñam ne «laa ilaaha illal laahu», maanaam amul kenn ku ñu war a jaamu ci dëgg ku dul Yàlla, daal di weddi lépp lu ñuy jaamu te du Yàlla, set wicc ci jépp diine ju dul Lislaam, kon alalam ak dereetam araam na ci jullit te duñu ko àtte lu dul li feeñ ci jëfam, kon deesul jël alalam deesul tuur it dereetam, lu dul bu defee ñaawtéef, walla tooñànge gu koy waral ci àtteb Lislaam. Yàlla mooy méngoo càmbarug jëfam ëllëg bis-pénc, bu dee ku dëggal la mu fay ko aw yiw, bu dee naaféq la mu mbugal ko.

Benn waay dafa laaj Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- ñaari jikko: jiy waral dugg àjjana, ak jiy waral dugg sawara? Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- tontu ko ne ko: melo wiy waral dugg àjjana mooy nit ki faatu fekk Yàlla rekk la doon jaamu te bokkaalewu ko ak dara. Jiko jiy waral dugg sawara nag mooy nit ki faatu fekk da doon bokkaale Yàlla ak dara, di wutal Yàlla ndend jig jaamu ak momeelam gi ak ay turam ak i meloom.

yonnente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- day xamle ne ku jël lu Yàlla jagoo jëme ko ci ku dul moom, niki ñaan ku dul Yàlla mu kawe mi, ak xettaliku ci keneen, daal di faatu ca loola kooku ci waa sawara lay bokk. Ibn Mashuud -yal na ko Yàlla dollee gërëm- teg ca ne ku faatu te bokkaalewul Yàlla ak dara kooku mujjam mooy àjjana.

Bi Yónent bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- yónnee Muhaas Ibn Jabal -yal na ko Yàlla dollee gërëm- ca dëkki Yaman ya muy aji-woote jëme ci Yàlla di jàngalekat, da koo xamal ne dana jàkkaarlook ay Nasaraan; ngir mu waajal ko, ak mu tàmbalee ci bu leen di woo ci li gën a ëpp solo, Mu leen di njëkk a woo ci yéwénal pas-pas; ci ñu seede ne amul kenn ku yeyoo jaamu ku dul Yàlla ak ne Muhammat ndawul Yàlla la; Ndax te ñoom ci loolu la ñuy dugge ci Lislaam, bu ñu wommatoo ci loolu mu digal leen ñuy taxawal julli; ndax moo gën a màgg ci wartéef yi ginnaaw kennal Yàlla, Bu ñu ko taxawalee mu digal leen joxe asakay séen i alal séen i way-ñakk. Mu moytandikuloo ko nag ci jëll séen alal ji gën; ndax li war mooy digg-dóomu, Mu digal ko mu moytu tooñ; ngir ku ñu tooñ bañ koo ñaan Yàlla, ndax ñaanam lu ñuy nangu la.

Yónent ebi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- day xamle ne nit ki gën a texe cig rammoom ëllëg bis-penc mooy ki wax «Laa ilaaha illal Laahu te mu sell ci xolam» maanaam amul ku ñuy jaamu cig dëgg ku dul Yàlla, te mu mucc ci bokkaale ak ngistal.

Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- day xibaare ne ngëm ay xaaj la ak i melo yu bari, te day làmboo jëf yi ak pas-pas yi ak wax yi. Ak ne li gën kawe ci ngëm te gën ca mooy wax: «laa ilaaha illal laahu» te xam maanaama , tey jëfe lamu làmboo, ci ne Yàlla moom mooy Yàlla miy kenn mooy ki yayoo ag jaamu moom dong deesul jaamu leneen. Ak ne jëf ji gën a tuuti ci ngëm, mooy randale lépp luy lor nit ñi ci yoon yi. Yónente bi xibaare na ci ne lii di kersa ci meloy ngëm la bokk, jikko la juy waral def lu rafet te bàyyi lu ñaaw.